جامی » هفت اورنگ » سبحة‌الابرار » بخش ۵۹ - حکایت آن شیخ صفی ابوتراب نسفی که در اثنای جهاد بین الصفین بالین استراحت نهاد بوتراب آن گهر بحر شرف کابرو یافت ازو خاک نسف با خود آن دم که جهادیش نماند مرکب جهد سوی اعدا راند چو شد از هر دو طرف صف ها راست بانگ جنگ آوری از صفها خاست آمد از بارگی خویش به زیر با دلی همچو دل شیر دلیر زیر پهلو ز ردا فرش انداخت تیغ همخوابه سپر بالین ساخت شد میان دو صف آنگونه به خواب که شنیدند نخیرش اصحاب مدت خواب چو گشتش سپری از سپر جست سرش دورتری پشتی لشکر بیداران شد رخنه بند صف همکاران شد سایلی گفت که در روز نبرد که ز هیبت بدرد زهره مرد دارم از خواب تو بسیار شگفت شیخ خندان شد ازان نکته و گفت گر بود ایمنیت روز مصاف کم ز شب های عروسی و زفاف از قدمگاه توکل دوری قایمی بر قدم مغروری مرد را کش نه به دل زنگ شکیست بستر خواب و صف جنگ یکیست کار اگر مشکل اگر آسان است همه با فضل ازل یکسان است چون تو را عقد یقین آمد سست هر چه آید به تو از سستی توست جامی » هفت اورنگ » سبحة‌الابرار » بخش ۶۰ - مناجات در روی به ریاض توکل آوردن و از آنجا استشمام نسیم رضا کردن ای دو عالم همه اجزا و تو کل خار صحرای توکل ز تو گل جزو را معرفت کل تو دهی توشه راه توکل تو دهی خاصگان را تو شوی راهنمون سوی روزی ز سببها بیرون گه پی تشنه لب پر تب و تاب چشمه آب برآری ز سراب گاه بر گرسنه از بی بر شاخ ریزی از بهر غذا میوه فراخ مرد ره را جگر شیر دهی بار او بر کتف شیر نهی چون شود بر کتف شیر سوار تازیانه دهیش از دم مار جان جامی که درین گرداب است مرکز دایره اسباب است ده به گلزار توکل راهش ساز ازان روضه تماشاگاهش غنچه آن چو شود نافه گشا به مشامش برسان بوی رضا جامی » هفت اورنگ » سبحة‌الابرار » بخش ۶۱ - عقد هژدهم در رضا که گره کراهت از دل گشادن است و تلخی ها را چاشنی شیرین دادن ای درین مرحله تنگ بساط مانده در ربقه اندوه و نشاط گاه از دور فلک خشنودی گاهی آزرده و خشم آلودی باش همچون گل خندان خرم چند چون غنچه کشی رو در هم نستی بحر فغان چندین چیست رویت از باد هوا پر چین چیست نیستی کوه چرا عربده ساز هر چه گویند تو را گویی باز راست چون چنگی بی زخمه خموش چون رسد زخمه درآیی به خروش زخمه بر چنگ برای طرب است تو به آن غمزده ای این عجب است کشته خنجر مرتاضی باش هر ریاضت که رسد راضی باش غایت کار کزان سوره بیست جز رضینا بقضاء الله نیست رافع رنج مقامات رضاست فاتح گنج کرامات رضاست بی رضا روضه رضوان مطلب فیض سرچشمه حیوان مطلب تلخ را بر دل خود شیرین کن خوردن آن به خوشی آیین کن نوک پیکان قضا بر جان خور در جبین چین مفکن همچو سپر بر سرت اره پر دندانه گر رسد فرق مکن از شانه بلکه آن پیش دل کارآگاه نیست جز کنگره افسر جاه ور کند رنگ قفایت نیلی دست بیداد جهان از سیلی دارش از دولت اقبال نوید گل نیلوفر بستان امید ور نهد از شرر مشعل مهر آتشین داغ به جان تو سپهر دانش از پرورش لطف ازل تازه تر لاله صحرای امل مشنو از شاخ به جز بوی بهی گرچه آبی بود از میوه دهی تلخی میوه مبین و آسیبش خور ازین باغ چون شیرین سیبش گره از دل بگشا همچون نی به گره بند نشستن تا کی بکش از بند گشایی المی تا برآید به خوشی از تو دمی بند بر بند بود کار جهان زین هوس ها که بود در تو نهان از هوس ها چو ببری پیوند ننهی از بوالهوسی بر خود بند بند ایام گشاد تو شود سیر گردون به مراد تو شود هر که دارد ز مرادات فراغ نامرادی ننهد بر وی داغ نبودش خواست درین تنگ قفس غیر چیزی که خدا خواهد و بس هر چه آید به وی از بند و گشاد باشد اندر همه در عین مراد دل وی از همه خرم گردد رنج و غم گرد دلش کم گردد با همه بندگی آزاد زید با صد اندوه و الم شاد زید هرگزش هیچ گزندی نرسد رنجش از رنج پسندی نرسد هیچ شغلی نشود پرده هش هیچ تلخش نکند روی ترش در جراحت همه راحت بیند بخل را عین سماحت بیند هر چش از رنج و بلا پیش آید یک به یک را به رضا پیش آید تو هم ای غافل ازین قافله باش پای دل بسته بدین سلسله باش مجرمی جایزه عفو طلب تا زنی دست به دامان طرب رشته عفو چو یابی ز عفو چاک دین را کن ازین رشته رفو گرچه این جایزه خوش جایزه ایست جایزت نیست برین جایزه ایست پای بیرون کش ازین تنگ فضا بارگی ران سوی اقلیم رضا کلک عفوی که نه رضوان نمط است خط آن حجت بعد و سخط است

جامی » هفت اورنگ » سبحة‌الابرار » بخش ۵۹ - حکایت آن شیخ صفی ابوتراب نسفی که در اثنای جهاد بین الصفین بالین استراحت نهاد بوتراب آن گهر بحر شرف کابرو یافت ازو خاک نسف با خود آن دم که جهادیش نماند مرکب جهد سوی اعدا راند چو شد از هر دو طرف صف ها راست بانگ جنگ آوری از صفها خاست آمد از بارگی خویش به زیر با دلی همچو دل شیر دلیر زیر پهلو ز ردا فرش انداخت تیغ همخوابه سپر بالین ساخت شد میان دو صف آنگونه به خواب که شنیدند نخیرش اصحاب مدت خواب چو گشتش سپری از سپر جست سرش دورتری پشتی لشکر بیداران شد رخنه بند صف همکاران شد سایلی گفت که در روز نبرد که ز هیبت بدرد زهره مرد دارم از خواب تو بسیار شگفت شیخ خندان شد ازان نکته و گفت گر بود ایمنیت روز مصاف کم ز شب های عروسی و زفاف از قدمگاه توکل دوری قایمی بر قدم مغروری مرد را کش نه به دل زنگ شکیست بستر خواب و صف جنگ یکیست کار اگر مشکل اگر آسان است همه با فضل ازل یکسان است چون تو را عقد یقین آمد سست هر چه آید به تو از سستی توست جامی » هفت اورنگ » سبحة‌الابرار » بخش ۶۰ - مناجات در روی به ریاض توکل آوردن و از آنجا استشمام نسیم رضا کردن ای دو عالم همه اجزا و تو کل خار صحرای توکل ز تو گل جزو را معرفت کل تو دهی توشه راه توکل تو دهی خاصگان را تو شوی راهنمون سوی روزی ز سببها بیرون گه پی تشنه لب پر تب و تاب چشمه آب برآری ز سراب گاه بر گرسنه از بی بر شاخ ریزی از بهر غذا میوه فراخ مرد ره را جگر شیر دهی بار او بر کتف شیر نهی چون شود بر کتف شیر سوار تازیانه دهیش از دم مار جان جامی که درین گرداب است مرکز دایره اسباب است ده به گلزار توکل راهش ساز ازان روضه تماشاگاهش غنچه آن چو شود نافه گشا به مشامش برسان بوی رضا جامی » هفت اورنگ » سبحة‌الابرار » بخش ۶۱ - عقد هژدهم در رضا که گره کراهت از دل گشادن است و تلخی ها را چاشنی شیرین دادن ای درین مرحله تنگ بساط مانده در ربقه اندوه و نشاط گاه از دور فلک خشنودی گاهی آزرده و خشم آلودی باش همچون گل خندان خرم چند چون غنچه کشی رو در هم نستی بحر فغان چندین چیست رویت از باد هوا پر چین چیست نیستی کوه چرا عربده ساز هر چه گویند تو را گویی باز راست چون چنگی بی زخمه خموش چون رسد زخمه درآیی به خروش زخمه بر چنگ برای طرب است تو به آن غمزده ای این عجب است کشته خنجر مرتاضی باش هر ریاضت که رسد راضی باش غایت کار کزان سوره بیست جز رضینا بقضاء الله نیست رافع رنج مقامات رضاست فاتح گنج کرامات رضاست بی رضا روضه رضوان مطلب فیض سرچشمه حیوان مطلب تلخ را بر دل خود شیرین کن خوردن آن به خوشی آیین کن نوک پیکان قضا بر جان خور در جبین چین مفکن همچو سپر بر سرت اره پر دندانه گر رسد فرق مکن از شانه بلکه آن پیش دل کارآگاه نیست جز کنگره افسر جاه ور کند رنگ قفایت نیلی دست بیداد جهان از سیلی دارش از دولت اقبال نوید گل نیلوفر بستان امید ور نهد از شرر مشعل مهر آتشین داغ به جان تو سپهر دانش از پرورش لطف ازل تازه تر لاله صحرای امل مشنو از شاخ به جز بوی بهی گرچه آبی بود از میوه دهی تلخی میوه مبین و آسیبش خور ازین باغ چون شیرین سیبش گره از دل بگشا همچون نی به گره بند نشستن تا کی بکش از بند گشایی المی تا برآید به خوشی از تو دمی بند بر بند بود کار جهان زین هوس ها که بود در تو نهان از هوس ها چو ببری پیوند ننهی از بوالهوسی بر خود بند بند ایام گشاد تو شود سیر گردون به مراد تو شود هر که دارد ز مرادات فراغ نامرادی ننهد بر وی داغ نبودش خواست درین تنگ قفس غیر چیزی که خدا خواهد و بس هر چه آید به وی از بند و گشاد باشد اندر همه در عین مراد دل وی از همه خرم گردد رنج و غم گرد دلش کم گردد با همه بندگی آزاد زید با صد اندوه و الم شاد زید هرگزش هیچ گزندی نرسد رنجش از رنج پسندی نرسد هیچ شغلی نشود پرده هش هیچ تلخش نکند روی ترش در جراحت همه راحت بیند بخل را عین سماحت بیند هر چش از رنج و بلا پیش آید یک به یک را به رضا پیش آید تو هم ای غافل ازین قافله باش پای دل بسته بدین سلسله باش مجرمی جایزه عفو طلب تا زنی دست به دامان طرب رشته عفو چو یابی ز عفو چاک دین را کن ازین رشته رفو گرچه این جایزه خوش جایزه ایست جایزت نیست برین جایزه ایست پای بیرون کش ازین تنگ فضا بارگی ران سوی اقلیم رضا کلک عفوی که نه رضوان نمط است خط آن حجت بعد و سخط است

جامی » هفت اورنگ » سبحة‌الابرار » بخش ۶۲ - حکایت آن بنده گنهکار که چون دولت عفوش دست داد بر آن نیستاد و پای در میدان طلب رضا نهاد با ادب بنده ای از به طلبی گام زن شد به ره بی ادبی بس ادب ورز که از لغزش پای مرکز بی ادبی سازد جای خواجه را ساخت چو آتش غضبش سوختن خواست به داغ ادبش رفت و با اشک ندامت ریزی کرد آغاز شفیع انگیزی مقبلی زد قدم همراهی با وی از بهر شفاعت خواهی خواجه بخشید گناهش به شفیع بخشش از اهل کرم نیست بدیع بنده آن مژده بخشش چو شنود چشمه خون ز دل و دیده گشود چهره از خون جگر گلگون کرد دامن از سیل مژه پرخون کرد با وی آن مرد شفاعت پیشه گفت کای غافل بی اندیشه از پس عفو گنه گریه ز چیست کس بدینسان که تو گریی نگریست خواجه گفت از مژه زان خون پالاست کز پی عفو طلبگار رضاست عفوش از قول زبان حاصل شد به رضاجویی دل مایل شد عفو من خاص برای دل توست غرض از عفو رضای دل توست چون بود دل ز کسی ناخشنود به زبان عفو کیش دارد سود هر چه او کرد به صورت بحل است لیک خشنودی دل کار دل است جامی » هفت اورنگ » سبحة‌الابرار » بخش ۶۳ - مناجات در مقام رضا طلبیدن و از آنجا رخت به سر منزل محبت کشیدن ای رضا بخش ریاضت کیشان رایض طبع رضا اندیشان قبله همت کارآگاهان قاضی حاجت حاجت خواهان دل راضی به قضایت طلبیم روضه حسن رضایت طلبیم بی رضای تو گل باغ نعیم هست بر سینه ما داغ جحیم از سخط لاله این باغ مکن باغ را بر دل ما داغ مکن باغ ما شیفته شبنم توست داغ ما سوخته مرهم توست شبنم جود بدین باغ فرست مرهم لطف بدین داغ فرست بنده جامی که طلبگار رضاست مانده در کشمکش خوف و رجاست دامن از خوف و رجایش نفشان بر سر خوان رضایش بنشان بنهش جام محبت بر دست سازش از نشوه آن بیهش و مست جامی » هفت اورنگ » سبحة‌الابرار » بخش ۶۴ - عقد نوزدهم در محبت که میل دل است به مطالعه کمال صفات و انجذاب روح به مشاهده جمال ذات ای دلت شاه سراپرده عشق جان تو زخم بلا خورده عشق عشق پروانه شمع ازل است داغ پروانگیش لم یزل است بی قراری سپهر از عشق است گرم رفتاری مهر از عشق است خاک یک جرعه ازان جام گرفت که درین دایره آرام گرفت دل بی عشق تن بی جان است جان ازو زنده جاویدان است گوهر زندگی از عشق طلب گنج پایندگی از عشق طلب مرده خوان هر که نه از وی زنده ست نیست دان هر چه نه زو پاینده ست عشق هر جا بود اکسیرگر است مس ز خاصیت اکسیر زر است گونه چون زر عشاق گواست کانچه شد گفته بود روشن و راست عشق نی کار جهان ساختن است بلکه نقد دل و جان باختن است عشق نی دلق بقا دوختن است بلکه با داغ فنا سوختن است عاشق آن دان که ز خود باز رهد نغمه ترک خودی ساز دهد نه ره دولت و دنیا سپرد نه سوی نعمت عقبی نگرد قبله همت او دوست بود هر چه جز دوست همه پوست بود آنچه با دوست دهد پیوندش شود از فرط محبت بندش گر دمد خار ز پیرامن او که سوی دوست کشد دامن او بود آن خار به از گلزارش عین راحت شمرد آزارش وانچه از دوست حجابش گردد بر رخ وصل نقابش گردد گرچه خود مردمک دیده بود پیش چشمش نه پسندیده بود غم او شادی جانش باشد نام او ورد زبانش باشد گر به ذکرش گذراند همه سال ننشیند به دلش گرد ملال گوی گردد خم چوگانش را سر نهد ضربت فرمانش را نزند دم چو بگوید که بمیر شود از جام اجل جرعه پذیر نشود رنجه ز بد خوبی او نزید جز به رضا جویی او ترک خشنودی اغیار کند به رضای دل او کار کند خیره ماند چو جمالش بیند لال گردد چو دلالش بیند باشد از لذت صحبت رقصان لیک شوقش نپذیرد نقصان هر دمش حیرت دیگر زاید هر نفس شوق دگر افزاید گرچه در بحر بود کشتی وار عاقبت خشک لب آید به کنار هر نفس صد نفر از حور و پری گر کند بر نظرش جلوه گری کم فتد جانب آنها نظرش نفرت افزون شود از هر نفرش غنچه سان باشدش از روز بهی دل پر از یار و ز اغیار تهی نه چو نرگس که چو بگشاید چشم بر همه خار و گلش آید چشم گل همان در نظرش خار همان نشود بهر گل از خار رمان به رخ تازه گل و خشک گیاه نکند جز به یکی چشم نگاه نیست این قاعده عشق و وفا نیست این لازمه صدق و صفا یا مکن بیهده از عشق خروش یا نظر زانچه نه معشوق بپوش

جامی » هفت اورنگ » سبحة‌الابرار » بخش ۶۲ - حکایت آن بنده گنهکار که چون دولت عفوش دست داد بر آن نیستاد و پای در میدان طلب رضا نهاد با ادب بنده ای از به طلبی گام زن شد به ره بی ادبی بس ادب ورز که از لغزش پای مرکز بی ادبی سازد جای خواجه را ساخت چو آتش غضبش سوختن خواست به داغ ادبش رفت و با اشک ندامت ریزی کرد آغاز شفیع انگیزی مقبلی زد قدم همراهی با وی از بهر شفاعت خواهی خواجه بخشید گناهش به شفیع بخشش از اهل کرم نیست بدیع بنده آن مژده بخشش چو شنود چشمه خون ز دل و دیده گشود چهره از خون جگر گلگون کرد دامن از سیل مژه پرخون کرد با وی آن مرد شفاعت پیشه گفت کای غافل بی اندیشه از پس عفو گنه گریه ز چیست کس بدینسان که تو گریی نگریست خواجه گفت از مژه زان خون پالاست کز پی عفو طلبگار رضاست عفوش از قول زبان حاصل شد به رضاجویی دل مایل شد عفو من خاص برای دل توست غرض از عفو رضای دل توست چون بود دل ز کسی ناخشنود به زبان عفو کیش دارد سود هر چه او کرد به صورت بحل است لیک خشنودی دل کار دل است جامی » هفت اورنگ » سبحة‌الابرار » بخش ۶۳ - مناجات در مقام رضا طلبیدن و از آنجا رخت به سر منزل محبت کشیدن ای رضا بخش ریاضت کیشان رایض طبع رضا اندیشان قبله همت کارآگاهان قاضی حاجت حاجت خواهان دل راضی به قضایت طلبیم روضه حسن رضایت طلبیم بی رضای تو گل باغ نعیم هست بر سینه ما داغ جحیم از سخط لاله این باغ مکن باغ را بر دل ما داغ مکن باغ ما شیفته شبنم توست داغ ما سوخته مرهم توست شبنم جود بدین باغ فرست مرهم لطف بدین داغ فرست بنده جامی که طلبگار رضاست مانده در کشمکش خوف و رجاست دامن از خوف و رجایش نفشان بر سر خوان رضایش بنشان بنهش جام محبت بر دست سازش از نشوه آن بیهش و مست جامی » هفت اورنگ » سبحة‌الابرار » بخش ۶۴ - عقد نوزدهم در محبت که میل دل است به مطالعه کمال صفات و انجذاب روح به مشاهده جمال ذات ای دلت شاه سراپرده عشق جان تو زخم بلا خورده عشق عشق پروانه شمع ازل است داغ پروانگیش لم یزل است بی قراری سپهر از عشق است گرم رفتاری مهر از عشق است خاک یک جرعه ازان جام گرفت که درین دایره آرام گرفت دل بی عشق تن بی جان است جان ازو زنده جاویدان است گوهر زندگی از عشق طلب گنج پایندگی از عشق طلب مرده خوان هر که نه از وی زنده ست نیست دان هر چه نه زو پاینده ست عشق هر جا بود اکسیرگر است مس ز خاصیت اکسیر زر است گونه چون زر عشاق گواست کانچه شد گفته بود روشن و راست عشق نی کار جهان ساختن است بلکه نقد دل و جان باختن است عشق نی دلق بقا دوختن است بلکه با داغ فنا سوختن است عاشق آن دان که ز خود باز رهد نغمه ترک خودی ساز دهد نه ره دولت و دنیا سپرد نه سوی نعمت عقبی نگرد قبله همت او دوست بود هر چه جز دوست همه پوست بود آنچه با دوست دهد پیوندش شود از فرط محبت بندش گر دمد خار ز پیرامن او که سوی دوست کشد دامن او بود آن خار به از گلزارش عین راحت شمرد آزارش وانچه از دوست حجابش گردد بر رخ وصل نقابش گردد گرچه خود مردمک دیده بود پیش چشمش نه پسندیده بود غم او شادی جانش باشد نام او ورد زبانش باشد گر به ذکرش گذراند همه سال ننشیند به دلش گرد ملال گوی گردد خم چوگانش را سر نهد ضربت فرمانش را نزند دم چو بگوید که بمیر شود از جام اجل جرعه پذیر نشود رنجه ز بد خوبی او نزید جز به رضا جویی او ترک خشنودی اغیار کند به رضای دل او کار کند خیره ماند چو جمالش بیند لال گردد چو دلالش بیند باشد از لذت صحبت رقصان لیک شوقش نپذیرد نقصان هر دمش حیرت دیگر زاید هر نفس شوق دگر افزاید گرچه در بحر بود کشتی وار عاقبت خشک لب آید به کنار هر نفس صد نفر از حور و پری گر کند بر نظرش جلوه گری کم فتد جانب آنها نظرش نفرت افزون شود از هر نفرش غنچه سان باشدش از روز بهی دل پر از یار و ز اغیار تهی نه چو نرگس که چو بگشاید چشم بر همه خار و گلش آید چشم گل همان در نظرش خار همان نشود بهر گل از خار رمان به رخ تازه گل و خشک گیاه نکند جز به یکی چشم نگاه نیست این قاعده عشق و وفا نیست این لازمه صدق و صفا یا مکن بیهده از عشق خروش یا نظر زانچه نه معشوق بپوش

جامی » هفت اورنگ » سبحة‌الابرار » بخش ۶۵ - حکایت آن پیر خمیده پشت که در طریق محبت قالب راست بر زمین ننهاد و به سبب کجروی خود از نظر معشوق راست بین افتاد چارده ساله مهی بر لب بام چون مه چارده در حسن تمام بر سر سرو کله گوشه شکست بر گل از سنبل تر سلسله بست داد هنگامه مشعوقی ساز شیوه جلوه گری کرد آغاز او فروزان چو مه و کرده هجوم بر در و بامش اسیران چو نجوم ناگهان پشت خمی همچو هلال دامن از خون چو شفق مالامال کرد در قبله او روی امید ساخت فرش ره او موی سفید گوهر اشک به مژگان می سفت وز دو دیده گهر افشان می گفت کای پری با همه فرزانگیم نام رفت از تو به دیوانگیم لاله سان سوخته باغ توام سبزه وش پی سپر باغ توام نظر لطف به حالم بگشای رنگ اندوه ز جانم بزدای نوجوان حال کهن پیر چو دید بوی صدق از نفس او نشنید گفت کای پیر پراکنده نظر رو بگردان به قفا باز نگر که در آن منظره گل رخساریست که جهان از رخ او گلزاریست او چو خورشید فلک من ماهم من کمین بنده او و او شاهم عشقبازان چو جمالش نگرند من که باشم که مرا نام برند پیر بیچاره چو آن سو نگریست تا ببیند که در آن منظره کیست زد جوان دست و فکند از بامش داد چون سایه به خاک آرامش کان که با ما ره سودا سپرد نیست لایق که دگر جا نگرد هست آیین دو بینی ز هوس قبله عشق یکی باشد و بس جامی » هفت اورنگ » سبحة‌الابرار » بخش ۶۶ - مناجات در طلب شوق که ثمره شجره محبت است و شجره ثمره دریافت صحبت ای فروزان ز تو کاشانه چرخ پر می عشق تو خمخانه چرخ ما درین خمکده مستان توییم دست بر فرق ز دستان توییم یافتیم از تو چو پیمانه شکست دست ما گیر که رفتیم ز دست گرچه در قید سیاهیم و سفید از تو بی قیدیی داریم امید به که از ما برهانی ما را دامن از ما بفشانی ما را دل جامی که به عشقت گرو است ناقه کوشش او کندرو است پای دل مانده به گل مپسندش از دو عالم بگسل پیوندش رو به ره دار ز آوارگیش کندپایی ببر از بارگیش زاد راه از کرم خویش دهش شادمانی به غم خویش دهش محمل عشق مقامش گردان ربقه شوق زمامش گردان

جامی » هفت اورنگ » سبحة‌الابرار » بخش ۶۵ - حکایت آن پیر خمیده پشت که در طریق محبت قالب راست بر زمین ننهاد و به سبب کجروی خود از نظر معشوق راست بین افتاد چارده ساله مهی بر لب بام چون مه چارده در حسن تمام بر سر سرو کله گوشه شکست بر گل از سنبل تر سلسله بست داد هنگامه مشعوقی ساز شیوه جلوه گری کرد آغاز او فروزان چو مه و کرده هجوم بر در و بامش اسیران چو نجوم ناگهان پشت خمی همچو هلال دامن از خون چو شفق مالامال کرد در قبله او روی امید ساخت فرش ره او موی سفید گوهر اشک به مژگان می سفت وز دو دیده گهر افشان می گفت کای پری با همه فرزانگیم نام رفت از تو به دیوانگیم لاله سان سوخته باغ توام سبزه وش پی سپر باغ توام نظر لطف به حالم بگشای رنگ اندوه ز جانم بزدای نوجوان حال کهن پیر چو دید بوی صدق از نفس او نشنید گفت کای پیر پراکنده نظر رو بگردان به قفا باز نگر که در آن منظره گل رخساریست که جهان از رخ او گلزاریست او چو خورشید فلک من ماهم من کمین بنده او و او شاهم عشقبازان چو جمالش نگرند من که باشم که مرا نام برند پیر بیچاره چو آن سو نگریست تا ببیند که در آن منظره کیست زد جوان دست و فکند از بامش داد چون سایه به خاک آرامش کان که با ما ره سودا سپرد نیست لایق که دگر جا نگرد هست آیین دو بینی ز هوس قبله عشق یکی باشد و بس جامی » هفت اورنگ » سبحة‌الابرار » بخش ۶۶ - مناجات در طلب شوق که ثمره شجره محبت است و شجره ثمره دریافت صحبت ای فروزان ز تو کاشانه چرخ پر می عشق تو خمخانه چرخ ما درین خمکده مستان توییم دست بر فرق ز دستان توییم یافتیم از تو چو پیمانه شکست دست ما گیر که رفتیم ز دست گرچه در قید سیاهیم و سفید از تو بی قیدیی داریم امید به که از ما برهانی ما را دامن از ما بفشانی ما را دل جامی که به عشقت گرو است ناقه کوشش او کندرو است پای دل مانده به گل مپسندش از دو عالم بگسل پیوندش رو به ره دار ز آوارگیش کندپایی ببر از بارگیش زاد راه از کرم خویش دهش شادمانی به غم خویش دهش محمل عشق مقامش گردان ربقه شوق زمامش گردان

جامی » هفت اورنگ » سبحة‌الابرار » بخش ۶۷ - عقد بیستم در شوق که کمندیست برازنده کنگره وصال و زمامیست رساننده به سر منزل اتصال ای دلت را به کف شوق زمام سیر عاشق شود از شوق تمام شوق اگر قاید راهت نشود کعبه وصل پناهت نشود شوق قلاب دل دوران است جاذب خاطر مهجوران است شوق کوتاه کند راه دراز بر رخ مرد ببندد در آز شوق برقیست نشیمن افروز مانع ره شده را خرمن سوز کوه هر رنج که در راه بود پیش مشتاق کم از کاه بود چون زند شعله شوق از دل تاب نشود کشته به صد دریا آب هر چه تسکین ویت دسترس است آن نه شوق است هوا و هوس است به هوس گام طلب نتوان زد خیمه در کوی طرب نتوان زد هوس آیین هوسناک بود جان عاشق ز هوس پاک بود هوس ابریست ز باران خالی سایه اش مایه بی اقبالیست نه ازو کشت امل آب خورد نه ز تن تب نه ز دل تاب برد خواجه دل بسته در اسباب جهان کشتی افکنده به گرداب جهان خفته بر نطع امل مست غرور طبعش ازنفس و هوا پر شر و شور چشمش از طلعت شاهد روشن گشته در کاخ بطالت روزن دل او پردگی پرده آز مانده در پرده ازو چهره راز دستش از بازوی خذلان رنجه زده در دامن حرمان پنجه پای او رهسپر کوی خطا گام پیمای پی نفس و هوا معده غارتگر هر پخته و خام خورده در هم چه حلال و چه حرام گوشش از قول نصیحتگر کر رام با زمزمه رامشگر ژاژخایی هنر دندانش هزل دستور لب خندانش شبش آبستن هر فسق و فساد روز او پرده در صدق و سداد با چنین فعل و صفت گر ناگاه بشنود خارقی از اهل الله که فلان پیر جهان پیما گشت قدم خشک ز دریا بگذشت وان دگر پرده عادت بدرید کرد پرواز و چو مرغان بپرید وان دگر کرد سوی کوه نظر کوه سنگ از نظر او شد زر وان دگر زد به کرامت قدمی کرد طی بادیه ای را به دمی وان دگر لشکر همت انگیخت لشکری را به دعایی خون ریخت زین مقالات فتد در دل او کین مقامات شود حاصل او چند روزی ره مردان گیرد شیوه راهنوردان گیرد لیکن آن شیوه از صدق تهی ندهد بهره بجز دل سببی صدق باید که بود شوق فزای تا به مقصود شود راهنمای شوق صادق چو کشد محمل مرد کعبه وصل کند منزل مرد هیچ مانع نگذارد در راه تا در آن کعبه کند منزلگاه بلکه پندار وجود ار به مثل افکند در ره مقصود خلل کشتی آساش به هم در شکند رخت هستیش به دریا فکند چون در آن موج ز خود شوید دست افتدش ماهی مقصود به شست

جامی » هفت اورنگ » سبحة‌الابرار » بخش ۶۷ - عقد بیستم در شوق که کمندیست برازنده کنگره وصال و زمامیست رساننده به سر منزل اتصال ای دلت را به کف شوق زمام سیر عاشق شود از شوق تمام شوق اگر قاید راهت نشود کعبه وصل پناهت نشود شوق قلاب دل دوران است جاذب خاطر مهجوران است شوق کوتاه کند راه دراز بر رخ مرد ببندد در آز شوق برقیست نشیمن افروز مانع ره شده را خرمن سوز کوه هر رنج که در راه بود پیش مشتاق کم از کاه بود چون زند شعله شوق از دل تاب نشود کشته به صد دریا آب هر چه تسکین ویت دسترس است آن نه شوق است هوا و هوس است به هوس گام طلب نتوان زد خیمه در کوی طرب نتوان زد هوس آیین هوسناک بود جان عاشق ز هوس پاک بود هوس ابریست ز باران خالی سایه اش مایه بی اقبالیست نه ازو کشت امل آب خورد نه ز تن تب نه ز دل تاب برد خواجه دل بسته در اسباب جهان کشتی افکنده به گرداب جهان خفته بر نطع امل مست غرور طبعش ازنفس و هوا پر شر و شور چشمش از طلعت شاهد روشن گشته در کاخ بطالت روزن دل او پردگی پرده آز مانده در پرده ازو چهره راز دستش از بازوی خذلان رنجه زده در دامن حرمان پنجه پای او رهسپر کوی خطا گام پیمای پی نفس و هوا معده غارتگر هر پخته و خام خورده در هم چه حلال و چه حرام گوشش از قول نصیحتگر کر رام با زمزمه رامشگر ژاژخایی هنر دندانش هزل دستور لب خندانش شبش آبستن هر فسق و فساد روز او پرده در صدق و سداد با چنین فعل و صفت گر ناگاه بشنود خارقی از اهل الله که فلان پیر جهان پیما گشت قدم خشک ز دریا بگذشت وان دگر پرده عادت بدرید کرد پرواز و چو مرغان بپرید وان دگر کرد سوی کوه نظر کوه سنگ از نظر او شد زر وان دگر زد به کرامت قدمی کرد طی بادیه ای را به دمی وان دگر لشکر همت انگیخت لشکری را به دعایی خون ریخت زین مقالات فتد در دل او کین مقامات شود حاصل او چند روزی ره مردان گیرد شیوه راهنوردان گیرد لیکن آن شیوه از صدق تهی ندهد بهره بجز دل سببی صدق باید که بود شوق فزای تا به مقصود شود راهنمای شوق صادق چو کشد محمل مرد کعبه وصل کند منزل مرد هیچ مانع نگذارد در راه تا در آن کعبه کند منزلگاه بلکه پندار وجود ار به مثل افکند در ره مقصود خلل کشتی آساش به هم در شکند رخت هستیش به دریا فکند چون در آن موج ز خود شوید دست افتدش ماهی مقصود به شست

جامی » هفت اورنگ » سبحة‌الابرار » بخش ۶۸ - حکایت آن کنیزک و غلام که بر کنار دجله دست از زندگانی خود شستند و به غرقه شدن در آب از خشک لبی ساحل فراق خلاصی جستند بر لب دجله چو شد سبز بساط زد سراپرده خلیفه به نشاط داشت در ستر خلافت دو نگار هر دو مه طلعت و خورشید عذار آن یکی پردگی پرده ناز چنگ ناهید ازو یافته ساز عکس گلگونه رخسارش گل بنده حلقه زلفش سنبل وان دگر ساده غلامی چون ماه سوده بر چرخ کله گوشه جاه سرو قدش ز قبا یافته زیب عقل را نرگس او داده فریب هر دو بودند به هم عاشق زار عشقشان برده ز دل صبر و قرار لیکن از دست رقیبان غیور می طپیدند ز یکدیگر دور مجلس از باده چو دیگرگون شد پردگی را غم عشق افزون شد پرده ای نو ز پس پرده بساخت چنگ را هم به همان پرده نواخت گفت صوتی که دگر وقت رسید کاید از پرده گشادیم پدید سوختم از دل غمخواره خویش به که سازم پس ازین چاره خویش دست زد پرده ز رخسار گشاد تشنه لب رو به سوی دجله نهاد بیخودی کرد و دل از خود پرداخت بار خود در خطر موج انداخت بود مه طلعت و ماهی اندام کرد در آب چو ماهی آرام می زدش شعله شوق از دل تاب خواست تسکین دهد آن شعله به آب دید چون حال وی آن طرفه غلام خویش را در پیش انداخت چو دام گشته صد چشم هواخواهی را یافت در موج شط آن ماهی را هر دو گشتند هم آغوش به هم رازگوی از لب خاموش به هم لب به لب روی به رو بنهادند دست در گردن هم جان دادند جامی » هفت اورنگ » سبحة‌الابرار » بخش ۶۹ - مناجات در اظهار شوق و حیرت و طلب ترقی به مقام غیرت ای سراسیمه شوق تو فلک سر نپیچیده ز طوق تو ملک داغ بر جان و دل از شوق توییم بنده داغ و سگ طوق توییم گرنه با طوق وفا تیزتگیم در ره تو چو سگان کم ز سگیم میل غیر از دل ما بیرون کن شوق خود روز به روز افزون کن گر می از ساغر وصلت نکشیم به جگر خواری شوق تو خوشیم هست بهر تو جگر خواری ما عزت ما و دگر خواری ما باد در لجه این بحر سراب جامی از خواری تو عزت یاب گر کند بخت ره آموزی را داغ شوق تو شود روزی او هر چه جز شوق تو در جان فگار کارد افسوس و دریغ آرد بار تا کند قطع ز افسوس و دریغ بنه اندر کفش از غیرت تیغ

جامی » هفت اورنگ » سبحة‌الابرار » بخش ۶۸ - حکایت آن کنیزک و غلام که بر کنار دجله دست از زندگانی خود شستند و به غرقه شدن در آب از خشک لبی ساحل فراق خلاصی جستند بر لب دجله چو شد سبز بساط زد سراپرده خلیفه به نشاط داشت در ستر خلافت دو نگار هر دو مه طلعت و خورشید عذار آن یکی پردگی پرده ناز چنگ ناهید ازو یافته ساز عکس گلگونه رخسارش گل بنده حلقه زلفش سنبل وان دگر ساده غلامی چون ماه سوده بر چرخ کله گوشه جاه سرو قدش ز قبا یافته زیب عقل را نرگس او داده فریب هر دو بودند به هم عاشق زار عشقشان برده ز دل صبر و قرار لیکن از دست رقیبان غیور می طپیدند ز یکدیگر دور مجلس از باده چو دیگرگون شد پردگی را غم عشق افزون شد پرده ای نو ز پس پرده بساخت چنگ را هم به همان پرده نواخت گفت صوتی که دگر وقت رسید کاید از پرده گشادیم پدید سوختم از دل غمخواره خویش به که سازم پس ازین چاره خویش دست زد پرده ز رخسار گشاد تشنه لب رو به سوی دجله نهاد بیخودی کرد و دل از خود پرداخت بار خود در خطر موج انداخت بود مه طلعت و ماهی اندام کرد در آب چو ماهی آرام می زدش شعله شوق از دل تاب خواست تسکین دهد آن شعله به آب دید چون حال وی آن طرفه غلام خویش را در پیش انداخت چو دام گشته صد چشم هواخواهی را یافت در موج شط آن ماهی را هر دو گشتند هم آغوش به هم رازگوی از لب خاموش به هم لب به لب روی به رو بنهادند دست در گردن هم جان دادند جامی » هفت اورنگ » سبحة‌الابرار » بخش ۶۹ - مناجات در اظهار شوق و حیرت و طلب ترقی به مقام غیرت ای سراسیمه شوق تو فلک سر نپیچیده ز طوق تو ملک داغ بر جان و دل از شوق توییم بنده داغ و سگ طوق توییم گرنه با طوق وفا تیزتگیم در ره تو چو سگان کم ز سگیم میل غیر از دل ما بیرون کن شوق خود روز به روز افزون کن گر می از ساغر وصلت نکشیم به جگر خواری شوق تو خوشیم هست بهر تو جگر خواری ما عزت ما و دگر خواری ما باد در لجه این بحر سراب جامی از خواری تو عزت یاب گر کند بخت ره آموزی را داغ شوق تو شود روزی او هر چه جز شوق تو در جان فگار کارد افسوس و دریغ آرد بار تا کند قطع ز افسوس و دریغ بنه اندر کفش از غیرت تیغ

جامی » هفت اورنگ » سبحة‌الابرار » بخش ۷۰ - عقد بیست و یکم در غیرت که عبارت است از حمیت محبت صاحب سیر به قطع تعلق غیر از محبوب یا قطع التفات محبوب از غیر ای به هر غیر گشاده نظری در دلت نیست ز غیرت اثری می کنی دعوی غیرتناکی لیکن از معنی غیرت پاکی غیرت و دیدن اغیار که چه غیر بین و خبر از یار که چه دیدن غیر ز غیرت دور است غیر بین در دو جهان مغرور است دیده کو دیدن شه را شاید به رخ غیر نظر نگشاید عشق شاه آمد و غیرت چاووش به که چاووش به صد بانگ و خروش منع اغیار کند از در شاه غیر را در حرمش ندهد راه حرم شاه حریم دل توست شاه همواره مقیم دل توست غیر شه را به حرم راه مده به گدا محرمی شاه مده شاه جو شاه نگر شاه پرست هر چه جز شاه بشوی از وی دست دست در دامن شه محکم دار دل به داغ غم او خرم دار هر چه جز وی ز دلت بیرون کن داغ شوقش به دلت افزون کن مکن آن داعیه چون بوالهوسان که بتابی رخ مهرش ز کسان فیض مهرش که جهان را عام است حصر بر خود نه حد هر خام است خواست ابلیس که آن فیض کرم باز برد به فریب از آدم آن خود از وی نتوانست برید لیک ازان شیوه کشید آنچه کشید کرد ازان شیوه پر شیون خویش لعن را طوق نه گردن خویش اینقدر بس ز تو غیرت که به دل شوی از هر چه نه او مهر گسل رشته مهر بدو پیوندی با وی انباز دگر نپسندی نه که صد کس به وی انباز کنی عشقبازی به همه ساز کنی گاه با شاهد مهوش باشی به هواداری او خوش باشی گاه خیمه به در شاه زنی دست دل در کمر جاه زنی گه سوی میر کنی روی امید سازی از حرص سیه روی سفید گه کنی جای ز ایوان وزیر تا شوی از کرمش جایزه گیر این همه قاعده کافری است به خداوند شریک آوری است نیست بر شرکت کس رخصت ده حکم لایغفر ان یشرک به چرک شرک از دل خود پاک بشوی پاک شو پس سوی پاک آور روی مبر آنجا دل آلایشناک صحبت پاک نیابد جز پاک دل که در خون نزد پر ز غمش کی سزد مرغ حریم حرمش جان که ناید به لب از شوق و نیاز با لبش گو که چه سان گوید راز دیده کز دل نکنی خونبارش نیست شایستگی دیدارش دمبدم شوی به خون دیده خویش پس طلبگاری دیدار اندیش هر که از محنت هجران نگریست کی تواند رخ جانان نگریست نیست خوش گنج چو رنجی نکشی رنج کش گرطلبی گنج خوشی

جامی » هفت اورنگ » سبحة‌الابرار » بخش ۷۰ - عقد بیست و یکم در غیرت که عبارت است از حمیت محبت صاحب سیر به قطع تعلق غیر از محبوب یا قطع التفات محبوب از غیر ای به هر غیر گشاده نظری در دلت نیست ز غیرت اثری می کنی دعوی غیرتناکی لیکن از معنی غیرت پاکی غیرت و دیدن اغیار که چه غیر بین و خبر از یار که چه دیدن غیر ز غیرت دور است غیر بین در دو جهان مغرور است دیده کو دیدن شه را شاید به رخ غیر نظر نگشاید عشق شاه آمد و غیرت چاووش به که چاووش به صد بانگ و خروش منع اغیار کند از در شاه غیر را در حرمش ندهد راه حرم شاه حریم دل توست شاه همواره مقیم دل توست غیر شه را به حرم راه مده به گدا محرمی شاه مده شاه جو شاه نگر شاه پرست هر چه جز شاه بشوی از وی دست دست در دامن شه محکم دار دل به داغ غم او خرم دار هر چه جز وی ز دلت بیرون کن داغ شوقش به دلت افزون کن مکن آن داعیه چون بوالهوسان که بتابی رخ مهرش ز کسان فیض مهرش که جهان را عام است حصر بر خود نه حد هر خام است خواست ابلیس که آن فیض کرم باز برد به فریب از آدم آن خود از وی نتوانست برید لیک ازان شیوه کشید آنچه کشید کرد ازان شیوه پر شیون خویش لعن را طوق نه گردن خویش اینقدر بس ز تو غیرت که به دل شوی از هر چه نه او مهر گسل رشته مهر بدو پیوندی با وی انباز دگر نپسندی نه که صد کس به وی انباز کنی عشقبازی به همه ساز کنی گاه با شاهد مهوش باشی به هواداری او خوش باشی گاه خیمه به در شاه زنی دست دل در کمر جاه زنی گه سوی میر کنی روی امید سازی از حرص سیه روی سفید گه کنی جای ز ایوان وزیر تا شوی از کرمش جایزه گیر این همه قاعده کافری است به خداوند شریک آوری است نیست بر شرکت کس رخصت ده حکم لایغفر ان یشرک به چرک شرک از دل خود پاک بشوی پاک شو پس سوی پاک آور روی مبر آنجا دل آلایشناک صحبت پاک نیابد جز پاک دل که در خون نزد پر ز غمش کی سزد مرغ حریم حرمش جان که ناید به لب از شوق و نیاز با لبش گو که چه سان گوید راز دیده کز دل نکنی خونبارش نیست شایستگی دیدارش دمبدم شوی به خون دیده خویش پس طلبگاری دیدار اندیش هر که از محنت هجران نگریست کی تواند رخ جانان نگریست نیست خوش گنج چو رنجی نکشی رنج کش گرطلبی گنج خوشی

جامی » هفت اورنگ » سبحة‌الابرار » بخش ۷۱ - حکایت دیده وری که به چشمی که در وقت وداع محبوب نگریست بعد از ملاقات به جمال وی ننگریست بیدلی داغ دل افروزی داشت در دل از آتش او سوزی داشت عمرها مست لقایش می بود بسته در قید وفایش می بود دمبدم جلوه دیگر می دید از جمالش گل دیگر می چید چرخ از آنجا که ستم دین ویست قطع یاران ز هم آیین ویست خواست تا خانه براندازدشان خانه در کوی دگر سازدش صبح دولت متواری گردد روز صحبت شب تاری گردد بر جدایی دل خود بنهادند بر سر ره به وداع استادند عاشق دلشده برداشت فغان بر رخ از خون جگر اشک فشان لیک یک دیده او اشک فشاند وان دگر زآتش دل خشک بماند چشم تر ناشده را زد مسمار تا نبیند پس ازان طلعت یار رشکش آمد که به چشمی که نریخت اشک چون رشته صحبت بگسیخت بار دیگر به جمالش نگرد بلکه دیدن به خیالش گذرد بعد یکچند رسیدند به هم ساغر وصل کشیدند به هم سالها همنفس هم بودند در یکی زاویه همدم بودند هرگز آن دیده به رویش نگشاد کامش از دولت دیدار نداد جامی » هفت اورنگ » سبحة‌الابرار » بخش ۷۲ - مناجات در طلب آتش غیرت افروختن و موانع مقام قرب سوختن ای ز غیرت رقم غیر زدای زین صقیل آینه غیر نمای جلوه گر در همه اغیار تویی وز همه گشته نمودار تویی در همه کون و مکان غیر تو کو تا کسی بر تو برد غیرت ازو گرد گشتیم درین خانه بسی نیست غیر تو درین خانه کسی هر کسی جسته به غیری پیوند کرده دل را به غم غیر تو بند جامی از غیر تو بر دوخته چشم وز خیال رخت افروخته چشم چشمش از طلعت خود روشن ساز بر دلش کن در آن گلشن باز رو بگردان ز در دورانش هجرت آموز ز مهجورانش سوز او ساز فزون روز به روز ز آتش غیرت غیریت سوز وادی بعد بر او کوته کن به سراپرده قربش ره کن جامی » هفت اورنگ » سبحة‌الابرار » بخش ۷۳ - عقد بیست و دوم در قرب که عبارت است از استغراق وجود سالک در عین جمع به غیبت از همه چیز تا غایتی که از صفت قرب نیز ای زده در صف دوران دم قرب ره فراوان ز تو تا عالم قرب روز قرب آمد و دوری شب تار روز چون نیست به شب گیر قرار دور ازین روز شب تاریکی چند چون صبحدم از نزدیکی چون دهد دولت نزدیکی دست به ادب بایدت از دور نشست گر به نزدیکی خود مغروری غم خود خور که به غایت دوری پاکبازان که دم قرب زدند نام خود بر درم قرب زدند پا کشیدند ازین دیر مغاک رخت بردند ز مطموره خاک بر سر آب نهادند قدم برتر از باد کشیدند علم گرم از آتش بگذشتند چو دود پای کوبان به سر چرخ کبود یک یک اوراق فلک طی کردند روی در کرسی و عرش آوردند ساختند از سر کرسی پایه عرش افکند به سرشان سایه سر بدان سایه فرو نامدشان خواب در سایه نکو نامدشان مدد از دولت سرمد جستند ظلمت سایگی از خود شستند صد در از لطف گشود ایشان را قرب بر قرب فزود ایشان را چشمشان سرمه اقبال کشید دیدن قرب نشد پرده دید غرقه در وصل و ز وصل آگه نی جز ازان قبله اصل آگه نی پرده قربتشان آمده جا فارغ از پرده در خوف و رجا لیکن آنان که ز قرب آگاهند جان ز آگاهی آن می کاهند گرچه از قرب نوازش یابند هر دم از بیم گدازش یابند که مباد آن به زوال انجامد به دل اندوه و ملال آرامد حالشان باشد ازان دیگرگون دیده پر آب بود دل پر خون چهره دولتشان گردد زرد نفس عشرتشان آید سرد شعله در رشته جان اندازد شمع سان از تف آن بگدازند

جامی » هفت اورنگ » سبحة‌الابرار » بخش ۷۱ - حکایت دیده وری که به چشمی که در وقت وداع محبوب نگریست بعد از ملاقات به جمال وی ننگریست بیدلی داغ دل افروزی داشت در دل از آتش او سوزی داشت عمرها مست لقایش می بود بسته در قید وفایش می بود دمبدم جلوه دیگر می دید از جمالش گل دیگر می چید چرخ از آنجا که ستم دین ویست قطع یاران ز هم آیین ویست خواست تا خانه براندازدشان خانه در کوی دگر سازدش صبح دولت متواری گردد روز صحبت شب تاری گردد بر جدایی دل خود بنهادند بر سر ره به وداع استادند عاشق دلشده برداشت فغان بر رخ از خون جگر اشک فشان لیک یک دیده او اشک فشاند وان دگر زآتش دل خشک بماند چشم تر ناشده را زد مسمار تا نبیند پس ازان طلعت یار رشکش آمد که به چشمی که نریخت اشک چون رشته صحبت بگسیخت بار دیگر به جمالش نگرد بلکه دیدن به خیالش گذرد بعد یکچند رسیدند به هم ساغر وصل کشیدند به هم سالها همنفس هم بودند در یکی زاویه همدم بودند هرگز آن دیده به رویش نگشاد کامش از دولت دیدار نداد جامی » هفت اورنگ » سبحة‌الابرار » بخش ۷۲ - مناجات در طلب آتش غیرت افروختن و موانع مقام قرب سوختن ای ز غیرت رقم غیر زدای زین صقیل آینه غیر نمای جلوه گر در همه اغیار تویی وز همه گشته نمودار تویی در همه کون و مکان غیر تو کو تا کسی بر تو برد غیرت ازو گرد گشتیم درین خانه بسی نیست غیر تو درین خانه کسی هر کسی جسته به غیری پیوند کرده دل را به غم غیر تو بند جامی از غیر تو بر دوخته چشم وز خیال رخت افروخته چشم چشمش از طلعت خود روشن ساز بر دلش کن در آن گلشن باز رو بگردان ز در دورانش هجرت آموز ز مهجورانش سوز او ساز فزون روز به روز ز آتش غیرت غیریت سوز وادی بعد بر او کوته کن به سراپرده قربش ره کن جامی » هفت اورنگ » سبحة‌الابرار » بخش ۷۳ - عقد بیست و دوم در قرب که عبارت است از استغراق وجود سالک در عین جمع به غیبت از همه چیز تا غایتی که از صفت قرب نیز ای زده در صف دوران دم قرب ره فراوان ز تو تا عالم قرب روز قرب آمد و دوری شب تار روز چون نیست به شب گیر قرار دور ازین روز شب تاریکی چند چون صبحدم از نزدیکی چون دهد دولت نزدیکی دست به ادب بایدت از دور نشست گر به نزدیکی خود مغروری غم خود خور که به غایت دوری پاکبازان که دم قرب زدند نام خود بر درم قرب زدند پا کشیدند ازین دیر مغاک رخت بردند ز مطموره خاک بر سر آب نهادند قدم برتر از باد کشیدند علم گرم از آتش بگذشتند چو دود پای کوبان به سر چرخ کبود یک یک اوراق فلک طی کردند روی در کرسی و عرش آوردند ساختند از سر کرسی پایه عرش افکند به سرشان سایه سر بدان سایه فرو نامدشان خواب در سایه نکو نامدشان مدد از دولت سرمد جستند ظلمت سایگی از خود شستند صد در از لطف گشود ایشان را قرب بر قرب فزود ایشان را چشمشان سرمه اقبال کشید دیدن قرب نشد پرده دید غرقه در وصل و ز وصل آگه نی جز ازان قبله اصل آگه نی پرده قربتشان آمده جا فارغ از پرده در خوف و رجا لیکن آنان که ز قرب آگاهند جان ز آگاهی آن می کاهند گرچه از قرب نوازش یابند هر دم از بیم گدازش یابند که مباد آن به زوال انجامد به دل اندوه و ملال آرامد حالشان باشد ازان دیگرگون دیده پر آب بود دل پر خون چهره دولتشان گردد زرد نفس عشرتشان آید سرد شعله در رشته جان اندازد شمع سان از تف آن بگدازند

جامی » هفت اورنگ » سبحة‌الابرار » بخش ۷۴ - حکایت سؤال و جواب ذوالنون با آن عاشق مفتون والی مصر ولایت ذوالنون آن به اسرار حقیقت مشحون گفت در مکه مجاور بودم در حرم حاضر و ناظر بودم ناگه آشفته جوانی دیدم نه جوان سوخته جانی دیدم لاغر و زرد شده همچو هلال کردم از وی ز سر مهر سؤال که مگر عاشقی ای شیفته مرد که بدین گونه شدی لاغر و زرد گفت آری به سرم شور کسیست کش چو من عاشق رنجور بسیست گفتمش یار به تو نزدیک است یا چو شب روزت ازو تاریک است گفت در خانه اویم همه عمر خاک کاشانه اویم همه عمر گفتمش یکدل و یکروست به تو یا ستمکار و جفاجوست به تو گفت هستیم به هر شام و سحر به هم آمیخته چون شیر و شکر گفتمش یار تو ای فرزانه با تو همواره بود همخانه سازگار تو بود در همه کار بر مراد تو بود کارگزار لاغر و زرد شده بهر چه ای سر به سر درد شده بهر چه ای گفت رو رو که عجب بی خبری به کزین گونه سخن درگذری محنت قرب ز بعد افزون است جگر از هیبت قربم خون است هست در قرب همه بیم زوال نیست در بعد جز امید وصال آتش بیم دل و جان سوزد شمع امید روان افروزد جامی » هفت اورنگ » سبحة‌الابرار » بخش ۷۵ - مناجات در انتقال از حال قرب به حیا ای که چون روح به تن نزدیکی چون رگ جان به بدن نزدیکی بلکه نزدیکتری از رگ جان لیک دورند ازین فهم کجان قرب تو گر ننهد پیش قدم بازگردد همه عالم به عدم گر ز ما دور نشیند همه کس مایه هستی ما قرب تو بس دور و نزدیک ز تو بهره ورند وز سماط کرمت طعمه خورند در رهت قطع مسافت دوریست وصل جستن به سفر مهجوریست چیست قرب تو ز خود ببریدن دامن از کون و مکان در چیدن روز جامی که ز قربت دور است تیره گشته چو شب دیجور است از فروغ رخ خود نورش ده مرهمی بر دل رنجورش نه تا دهد نیر قرب تو ضیا درکشد روی به جلباب حیا

جامی » هفت اورنگ » سبحة‌الابرار » بخش ۷۴ - حکایت سؤال و جواب ذوالنون با آن عاشق مفتون والی مصر ولایت ذوالنون آن به اسرار حقیقت مشحون گفت در مکه مجاور بودم در حرم حاضر و ناظر بودم ناگه آشفته جوانی دیدم نه جوان سوخته جانی دیدم لاغر و زرد شده همچو هلال کردم از وی ز سر مهر سؤال که مگر عاشقی ای شیفته مرد که بدین گونه شدی لاغر و زرد گفت آری به سرم شور کسیست کش چو من عاشق رنجور بسیست گفتمش یار به تو نزدیک است یا چو شب روزت ازو تاریک است گفت در خانه اویم همه عمر خاک کاشانه اویم همه عمر گفتمش یکدل و یکروست به تو یا ستمکار و جفاجوست به تو گفت هستیم به هر شام و سحر به هم آمیخته چون شیر و شکر گفتمش یار تو ای فرزانه با تو همواره بود همخانه سازگار تو بود در همه کار بر مراد تو بود کارگزار لاغر و زرد شده بهر چه ای سر به سر درد شده بهر چه ای گفت رو رو که عجب بی خبری به کزین گونه سخن درگذری محنت قرب ز بعد افزون است جگر از هیبت قربم خون است هست در قرب همه بیم زوال نیست در بعد جز امید وصال آتش بیم دل و جان سوزد شمع امید روان افروزد جامی » هفت اورنگ » سبحة‌الابرار » بخش ۷۵ - مناجات در انتقال از حال قرب به حیا ای که چون روح به تن نزدیکی چون رگ جان به بدن نزدیکی بلکه نزدیکتری از رگ جان لیک دورند ازین فهم کجان قرب تو گر ننهد پیش قدم بازگردد همه عالم به عدم گر ز ما دور نشیند همه کس مایه هستی ما قرب تو بس دور و نزدیک ز تو بهره ورند وز سماط کرمت طعمه خورند در رهت قطع مسافت دوریست وصل جستن به سفر مهجوریست چیست قرب تو ز خود ببریدن دامن از کون و مکان در چیدن روز جامی که ز قربت دور است تیره گشته چو شب دیجور است از فروغ رخ خود نورش ده مرهمی بر دل رنجورش نه تا دهد نیر قرب تو ضیا درکشد روی به جلباب حیا

جامی » هفت اورنگ » سبحة‌الابرار » بخش ۷۶ - عقد بیست و سیم در حیا که محافظت ظاهر و باطن است از مخالفت احکام الهی به سبب مراقبه نظر حق سبحانه و تعالی ای برافکنده ز رخ ستر حیا هیچ ازین کار حیا نیست تو را خیره چشمی چه کنی اختروار همچو خورشید حیایی پیش آر دل تو مزرعه تخم وفاست نم آن مزرعه باران حیاست نشود سبزه زبستان نو خیز ناشده ابر بر آن باران ریز خوی که بر رخ ز حیا دارد گل زان بسی نشو و نما دارد گل غنچه کز شرم به رخ بسته نقاب زان نقاب است زر و گوهر یاب لعل و زر باشد ازان حاصل او منبسط گشته ز شادی دل او لاله کز شرم به دل دارد داغ سرخرو گشته از آنست به باغ بنگر آن سوسن شرمنده که چون از زبان نامده حرفیش برون لاجرم در صف سوری و سمن شد به آزادی مشهور چمن خیره چشم است به بستان نرگس که دهد جام به مستان نرگس زان سبب دیده اش از نور تهی مانده بی خاصیت نوردهی خوی که از شرم نشیند به جبین تازه رو باشد ازو شاهد دین آنکه بر صخره صما شب تار که بود در تگ چه در بن غار از نفوذ بصر نور فشان بیند از رهروی مور نشان ناظر حال تو باشد شب و روز تو هم از ناظریش دیده فروز ناظر ناظری او می باش حاضر حاضری او می باش بو که شرمندگیت آید پیش که بتابی ز گنه خاطر خویش در مقامی که کنی قصد گناه گر کند کودکی از دور نگاه شرم داری ز گنه در گذری پرده عصمت خود را ندری شرم بادت که خداوند جهان که بود واقف اسرار نهان بر تو باشد نظرش بیگه و گاه تو کنی در نظرش قصد گناه جامی » هفت اورنگ » سبحة‌الابرار » بخش ۷۷ - حکایت یوسف و زلیخا که پرده پوشی زلیخا پرده گشای دیده یوسف آمد تا حق را ناظر خود یافت و از نظر زلیخا روی بتافت چون زلیخا ز مه کنعانی ماند در دایره حیرانی بازوی عشق بر او زور آورد تلخی هجر در او شور آورد کردش از انجمن پیدایی جای در زاویه تنهایی شد حجاب از نظر اصحابش پرده غلقت الابوابش دامن عصمتشان کرد رها میل همت به و هم بها شوق بستد ز کف هر دو زمام هر دو گشتند ز هم طالب کام ناگهان جست زلیخا از جای از سر تخت طرب پرده ربای تا شود مانع دیدار کسی پرده پوشید به رخسار کسی یوسفش گفت به صد گونه شگفت که چه چیز است پس پرده نهفت گفت دارم صنمی از زر ناب پای تا سر گهر و لعل خوشاب سالها شد که هوادار ویم روی بر خاک پرستار ویم شرمم آید که پس از چندین سال بیندم فاش درین ناخوش حال گفت یوسف که نه قاصر نظرم من بدین شرم سزاوارترم تو ازین پیکر بی نفع و ضرر که خود آراستی از گوهر و زر مانده ای روی خجالت در پیش دیده می بندیش از دیدن خویش من ازان پاک که نفع و ضر ازوست بحر و کان پر زر و پر گوهر ازوست چون نباشم خجل و شرمنده سر تشویر به پیش افکنده این سخن گفت و به در روی نهاد بر زلیخا در حرمان بگشاد

جامی » هفت اورنگ » سبحة‌الابرار » بخش ۷۶ - عقد بیست و سیم در حیا که محافظت ظاهر و باطن است از مخالفت احکام الهی به سبب مراقبه نظر حق سبحانه و تعالی ای برافکنده ز رخ ستر حیا هیچ ازین کار حیا نیست تو را خیره چشمی چه کنی اختروار همچو خورشید حیایی پیش آر دل تو مزرعه تخم وفاست نم آن مزرعه باران حیاست نشود سبزه زبستان نو خیز ناشده ابر بر آن باران ریز خوی که بر رخ ز حیا دارد گل زان بسی نشو و نما دارد گل غنچه کز شرم به رخ بسته نقاب زان نقاب است زر و گوهر یاب لعل و زر باشد ازان حاصل او منبسط گشته ز شادی دل او لاله کز شرم به دل دارد داغ سرخرو گشته از آنست به باغ بنگر آن سوسن شرمنده که چون از زبان نامده حرفیش برون لاجرم در صف سوری و سمن شد به آزادی مشهور چمن خیره چشم است به بستان نرگس که دهد جام به مستان نرگس زان سبب دیده اش از نور تهی مانده بی خاصیت نوردهی خوی که از شرم نشیند به جبین تازه رو باشد ازو شاهد دین آنکه بر صخره صما شب تار که بود در تگ چه در بن غار از نفوذ بصر نور فشان بیند از رهروی مور نشان ناظر حال تو باشد شب و روز تو هم از ناظریش دیده فروز ناظر ناظری او می باش حاضر حاضری او می باش بو که شرمندگیت آید پیش که بتابی ز گنه خاطر خویش در مقامی که کنی قصد گناه گر کند کودکی از دور نگاه شرم داری ز گنه در گذری پرده عصمت خود را ندری شرم بادت که خداوند جهان که بود واقف اسرار نهان بر تو باشد نظرش بیگه و گاه تو کنی در نظرش قصد گناه جامی » هفت اورنگ » سبحة‌الابرار » بخش ۷۷ - حکایت یوسف و زلیخا که پرده پوشی زلیخا پرده گشای دیده یوسف آمد تا حق را ناظر خود یافت و از نظر زلیخا روی بتافت چون زلیخا ز مه کنعانی ماند در دایره حیرانی بازوی عشق بر او زور آورد تلخی هجر در او شور آورد کردش از انجمن پیدایی جای در زاویه تنهایی شد حجاب از نظر اصحابش پرده غلقت الابوابش دامن عصمتشان کرد رها میل همت به و هم بها شوق بستد ز کف هر دو زمام هر دو گشتند ز هم طالب کام ناگهان جست زلیخا از جای از سر تخت طرب پرده ربای تا شود مانع دیدار کسی پرده پوشید به رخسار کسی یوسفش گفت به صد گونه شگفت که چه چیز است پس پرده نهفت گفت دارم صنمی از زر ناب پای تا سر گهر و لعل خوشاب سالها شد که هوادار ویم روی بر خاک پرستار ویم شرمم آید که پس از چندین سال بیندم فاش درین ناخوش حال گفت یوسف که نه قاصر نظرم من بدین شرم سزاوارترم تو ازین پیکر بی نفع و ضرر که خود آراستی از گوهر و زر مانده ای روی خجالت در پیش دیده می بندیش از دیدن خویش من ازان پاک که نفع و ضر ازوست بحر و کان پر زر و پر گوهر ازوست چون نباشم خجل و شرمنده سر تشویر به پیش افکنده این سخن گفت و به در روی نهاد بر زلیخا در حرمان بگشاد

جامی » هفت اورنگ » سبحة‌الابرار » بخش ۷۸ - مناجات در طلب حیا از نقایص بشریت و تحقیق به خصایص حریت ای اولی اجنحه مرغان سر خویش برده از شرم تو زیر پر خویش کار آدم ز حیایت شده سخت ستر خود ساخته از برگ درخت شب ز انجم نظر افروخته ایست چشم خجلت به زمین دوخته ایست صبحدم گرد درت کار سپهر اشکریزی بود از گرمی مهر بنده جامی که کمین بدنه توست در ره عجز سرافکنده توست چون مه آورده رخ اندر کمی است حلقه گشته به در محرمی است محرم حلقه رازش گردان وز در بیهده بازش گردان گر بود حرص و هوا را بنده ساز ازان بندگیش شرمنده چون به شرمندگی افتاده شود هر چه شرم آرد ازان ساده شود زن رقم بر ورق سادگیش حرف آزادی و آزادگیش جامی » هفت اورنگ » سبحة‌الابرار » بخش ۷۹ - عقد بیست و چهارم در حریت که طوق بندگی حق را گردن نهادن است و ربقه بندگی خلق از گردن گشادن ای ملک زاده اقلیم وجود پدرت خیل ملک را مسجود سایبان حرمت چرخ برین تختگاه قدمت گوی زمین ولقد کرمنا تاج سرت وحملناهم رخش سفرت کوه در خدمت تو بسته کمر کان پی زینت تو داده گهر بحر هم نیز به کار تو در است بهر تو حیله ور و حیله گر است که دهد حقه در از صدفت که نهد پنجه مرجان به کفت از پی مطبخ تو جانوران گله گله به در و دشت چران باغ صد میوه خوش پرورده نقل بزم تو مهیا کرده هر چه زیر فلک بی سر و بن هست القصه چه نوی چه کهن همه بهر تو و تو بهر خدای یکدم از رقده غفلت به خود آی بازگونه مکن این وضع بدیع که وضیعی نبود کار رفیع نیستی باد چو صاحب هوسی در میاویز به هر خار و خسی نیستی آب چو آلوده دلی در میامیز به هر لای و گلی نیستی خاک بنه زین پستی قدم سعی به بالادستی گرم رو آمده چون آتش باش هر چه پیش آید ازان سرکش باش از خسان سرکشی آزادگی است به خسان بستگی افتادگی است تا به کی بنده هر خس باشی بنده هر کس و ناکس باشی چیست خس هر چه نه شاه ازل است کش به هستی نه عوض نی بدل است از همه بگسل و با او پیوند بنه از بندگیش بر خود بند بو که از بند غم آزاد شوی به غم بندگیش شاد شوی شاه فرد است مشو بیهده گرد فرد شو بهر طلبگاری فرد دست ز آلایش کونین بشوی ترک آسایش کونین بگوی پای بیرون نه ازین دیرین دیر دل بپرداز ز آویزش غیر بنده ای شو ز دو کون آزاده لوحی از نقش تعلق ساده گر برآرد ز زمین باد دمار ننشیند به ضمیر تو غبار ور ز موجت گذرد آب ز سر نشود دامن تجرید تو تر ور جهان شعله زند آتش وش وقت تو گردد ازان آتش خوش زیر این دایره زنگاری گل بود خار و عزیزی خواری رونق گل مطلب از خارش مشو از بهر عزیزی خوارش آن زمان خلعت عزت یابی که رخ از عزت او برتابی

جامی » هفت اورنگ » سبحة‌الابرار » بخش ۷۸ - مناجات در طلب حیا از نقایص بشریت و تحقیق به خصایص حریت ای اولی اجنحه مرغان سر خویش برده از شرم تو زیر پر خویش کار آدم ز حیایت شده سخت ستر خود ساخته از برگ درخت شب ز انجم نظر افروخته ایست چشم خجلت به زمین دوخته ایست صبحدم گرد درت کار سپهر اشکریزی بود از گرمی مهر بنده جامی که کمین بدنه توست در ره عجز سرافکنده توست چون مه آورده رخ اندر کمی است حلقه گشته به در محرمی است محرم حلقه رازش گردان وز در بیهده بازش گردان گر بود حرص و هوا را بنده ساز ازان بندگیش شرمنده چون به شرمندگی افتاده شود هر چه شرم آرد ازان ساده شود زن رقم بر ورق سادگیش حرف آزادی و آزادگیش جامی » هفت اورنگ » سبحة‌الابرار » بخش ۷۹ - عقد بیست و چهارم در حریت که طوق بندگی حق را گردن نهادن است و ربقه بندگی خلق از گردن گشادن ای ملک زاده اقلیم وجود پدرت خیل ملک را مسجود سایبان حرمت چرخ برین تختگاه قدمت گوی زمین ولقد کرمنا تاج سرت وحملناهم رخش سفرت کوه در خدمت تو بسته کمر کان پی زینت تو داده گهر بحر هم نیز به کار تو در است بهر تو حیله ور و حیله گر است که دهد حقه در از صدفت که نهد پنجه مرجان به کفت از پی مطبخ تو جانوران گله گله به در و دشت چران باغ صد میوه خوش پرورده نقل بزم تو مهیا کرده هر چه زیر فلک بی سر و بن هست القصه چه نوی چه کهن همه بهر تو و تو بهر خدای یکدم از رقده غفلت به خود آی بازگونه مکن این وضع بدیع که وضیعی نبود کار رفیع نیستی باد چو صاحب هوسی در میاویز به هر خار و خسی نیستی آب چو آلوده دلی در میامیز به هر لای و گلی نیستی خاک بنه زین پستی قدم سعی به بالادستی گرم رو آمده چون آتش باش هر چه پیش آید ازان سرکش باش از خسان سرکشی آزادگی است به خسان بستگی افتادگی است تا به کی بنده هر خس باشی بنده هر کس و ناکس باشی چیست خس هر چه نه شاه ازل است کش به هستی نه عوض نی بدل است از همه بگسل و با او پیوند بنه از بندگیش بر خود بند بو که از بند غم آزاد شوی به غم بندگیش شاد شوی شاه فرد است مشو بیهده گرد فرد شو بهر طلبگاری فرد دست ز آلایش کونین بشوی ترک آسایش کونین بگوی پای بیرون نه ازین دیرین دیر دل بپرداز ز آویزش غیر بنده ای شو ز دو کون آزاده لوحی از نقش تعلق ساده گر برآرد ز زمین باد دمار ننشیند به ضمیر تو غبار ور ز موجت گذرد آب ز سر نشود دامن تجرید تو تر ور جهان شعله زند آتش وش وقت تو گردد ازان آتش خوش زیر این دایره زنگاری گل بود خار و عزیزی خواری رونق گل مطلب از خارش مشو از بهر عزیزی خوارش آن زمان خلعت عزت یابی که رخ از عزت او برتابی